Niniejszy tekst stanowi rezultat pracy zespołowej. Powstał na bazie wpisu blogowego z 2024 roku współautorstwa Giulii Altery i Andrei Paganiego. Następnie manuskrypt przeszedł proces wspólnej rewizji oraz znaczącej rozbudowy z udziałem Altery, Cristiny Orlandi i Lesliego Greenberga, w trakcie, którego pierwotny wpis blogowy został usunięty. Choć zachowano pierwotną strukturę zaproponowaną przez Alterę, każda sekcja została gruntownie przeredagowana, rozszerzona i dopracowana teoretycznie w ramach w pełni współdzielonego procesu redakcyjnego. Obecna wersja stanowi oryginalny artykuł opracowany wspólnie przez autorów.
Abstrakt. Niniejszy artykuł przedstawia refleksyjną i integracyjną analizę Emotion-Focused Therapy oraz Emotionally Focused Therapy, śledząc ich wspólne początki oraz późniejsze różnicowanie się. Poprzez wyjaśnienie podobieństw i różnic w podstawach teoretycznych, akcentach klinicznych oraz odmiennych ujęciach emocji i przywiązania w procesie zmiany terapeutycznej, artykuł ma na celu wspieranie przejrzystości oraz dialogu między obiema tradycjami EFT. W ten sposób odpowiada na względny brak systematycznych opracowań porównawczych w istniejącej literaturze i dąży do stworzenia ramy sprzyjającej dalszej refleksji teoretycznej oraz pogłębionym badaniom nad porównaniem obu podejść.
„W prawdziwym dialogu obie strony są gotowe się zmienić.”
Thich Nhat Hanh
Aby zrozumieć różnice między Emotionally Focused Therapy a Emotion-Focused Therapy, pomocne jest rozpoczęcie od analizy punktów wspólnych. Akronim jest taki sam — EFT — dla obu podejść, podobnie jak ich włoskie tłumaczenie Terapia Focalizzata sulle Emozioni, które przez ponad dwie dekady było stosowane we Włoszech w odniesieniu do obu modeli. Dopiero niedawno, w kontekście włoskim, wyłoniło się wyraźniejsze rozróżnienie między nimi, jak wskazuje artykuł Cristiny Orlandi „Emotion-Focused Therapy: la terapia centrata sulle emozioni” (2025). Oba modele umieszczają emocję w centrum zmiany terapeutycznej. Ich wspólne podstawy obejmują koncentrację na doświadczeniu emocjonalnym, jego przetwarzaniu oraz regulacji, a także wspólne korzenie w badaniach nad procesem psychoterapii, współczesnych teoriach emocji i przywiązania oraz integracji tradycji humanistyczno-doświadczeniowych i systemowych. Obaj twórcy Emotionally Focused Therapy — Leslie Greenberg i Sue Johnson — skończyli psychologię jako drugi kierunek studiów. Co ważniejsze, podążali ścieżkami naznaczonymi innowacyjnością przyczyniając się do rozwoju psychoterapii poprzez stworzenie podejścia szeroko uznanego i stosowanego obecnie na świecie.
Pomimo wspólnych początków, drogi obu psychologów, ostatecznie się rozeszły. Na początku lat 80. Greenberg i Johnson współpracowali przy opracowaniu Emotionally Focused Therapy dla par. Po kilku latach wspólnej pracy, Johnson kontynuowała rozwój Emotionally Focused Couples Therapy a później rozszerzyła ten model na terapię indywidualną i rodzinną. Natomiast Greenberg — początkowo z Laurą North Rice i Robertem Elliottem — rozwinął podejście Procesowo-Doświadczeniowe (PE), które później nazwał Emotion-Focused Therapy (EFT), pierwotnie uznaną za terapię indywidualną, następnie rozszerzając ten sposób pracy na terapię dla par, czyli Emotionally Focused Couples Therapy. Mimo tych różnic, Johnson i Greenberg nadal współpracowali publikując artykuły na temat terapii par aż do końca lat 90. Ich pierwotna konceptualizacja funkcjonowania par opierała się zarówno na przywiązaniu, jak i na wpływie. Z czasem Johnson coraz bardziej pogłębiła swoje zainteresowanie teorią przywiązania, rozwijając ją jako główną ramę organizującą rozumienie regulacji emocji i zmiany w bliskich relacjach, podczas gdy Greenberg i jego współpracownicy zachowali pierwotną wersję, w której emocja pozostaje centralnym elementem, uzupełnionym o perspektywę tożsamości i również przywiązania.
Niestety, wspólne korzenie, podobieństwa doświadczeniowe, zbliżone nazwy i identyczny akronim obu podejść często przesłaniają istotne różnice teoretyczne i kliniczne, powodując dezorientację wśród terapeutów, osób szkolących się oraz klientów. Celem niniejszego artykułu jest wspieranie bardziej klarownego rozumienia każdego z podejść, co jest niezbędne zarówno dla docenienia ich unikalnego wkładu w rozwój psychoterapii, jak i dla promowania dialogu między nimi. Kolejne sekcje przedstawiają ścieżki osobiste i zawodowe obu twórców, a także wyjaśniają różnice między podejściami poprzez analizę ich podstaw teoretycznych, metod oraz celów terapeutycznych każdego z nich.
Kim była Sue Johnson?
Susan Margaret Johnson (1947–2024), znana na całym świecie jako Sue Johnson, była jedną z najbardziej przełomowych postaci współczesnej psychoterapii. Jej wkład pozostawił trwały ślad w tej dziedzinie, a jej śmierć stanowi głęboką stratę dla międzynarodowej społeczności naukowej i klinicznej. Jej dorobek pozostaje żywy: od modeli klinicznych, przez praktykę terapeutyczną, aż po serca wszystkich kontynuujących jej dzieło w ramach Emotionally Focused Therapy.
Urodzona w 1947 roku w Chatham, portowym mieście w południowo-wschodniej Anglii, Johnson dorastała w rodzinie robotniczej w okresie powojennej odbudowy. Jak później wspominała w swoich publikacjach, jej wczesne intuicje dotyczące znaczenia więzi emocjonalnych pojawiły się już w dzieciństwie, gdy obserwowała interakcje między swoim ojcem — kierownikiem pubu — a jego stałymi klientami. Jeszcze zanim potrafiła to nazwać, rozumiała, że ludzie poszukują ukojenia, dostrojenia i uznania ze strony innych.
W 1968 roku uzyskała dyplom z Literatury Angielskiej na University of Hull. Jednak dopiero po emigracji do Kanady i zaangażowaniu się w pracę kliniczną, odkryła swoje prawdziwe powołanie: wprowadzenie nauki o emocjach i przywiązaniu do centrum psychoterapii. W 1984 roku uzyskała stopień doktora (Ed.D.) z psychologii poradnictwa (counseling) na University of British Columbia, pod kierunkiem Leslie Greenberga. W tym czasie oboje badali to co jest wspólne dla terapii systemowych i rozwijającej się teorii emocji, prowadząc pionierskie badania nad doświadczeniem afektywnym w kontekstach klinicznych.
Model terapii par został przetestowany w pracy doktorskiej Johnson i formalnie przedstawiony w 1985 roku wraz z publikacją artykułu „Emotionally focused couples therapy: An outcome study” autorstwa Johnson i Greenberga, stanowiąc pierwsze empiryczne potwierdzenie Emotionally Focused Therapy (EFT). Badanie to zostało sfinansowane grantem przyznanym Greenbergowi na analizę sposobów rozwiązywania konfliktów przez pary (Goldman, 2019) a proponowane leczenie opierało się na teorii opisanej w podręczniku Emotionally Focused Therapy for Couples autorstwa Greenberga i Johnson (1988). Pierwsze badania zatem uwieńczone sukcesem, wypełniły istotne luki w obszarze terapii par oraz wykazały na wysoki potencjał prezentowanego modelu jako skutecznej interwencji. Kolejny etap prac koncentrował się na weryfikacji rzetelności Emotionally Focused Therapy, potwierdzeniu powtarzalności jej efektów oraz zgłębieniu mechanizmów jej działania (Yegge & Puder, 2024). Kluczowe kroki w tym kierunku podjęli Johnson i Greenberg już w 1988 roku w artykule „Relating process to outcome in marital therapy”.
Model ma charakter ustrukturyzowany i jest udowodniony empiryczne, zakorzeniony w teorii przywiązania Johna Bowlby’ego, regulacji emocji oraz dostępie do emocji pierwotnych w kontekście bezpiecznej relacji terapeutycznej. W ujęciu Johnson przywiązanie funkcjonuje jako teoria zmiany relacyjnej, pokazując jak emocjonalne zaangażowanie w bliskich więziach reorganizuje wzorce bezpieczeństwa, odpowiadając na potrzeby więzi. Celem terapii nie jest jedynie redukcja objawów, lecz naprawa więzi leżącej u podstaw ludzkiego cierpienia.
Rygor naukowy Johnson w testowaniu modelu Emotionally Focused Therapy wyróżniał ją w tej dziedzinie. Już w latach 90 pierwsze badania z randomizacją (RCTs) wykazały ponad 70-procentową skuteczność EFT w redukcji dystresu małżeńskiego, podkreślając trwałość efektów w długofalowej obserwacji. Wyniki te znajdują potwierdzenie w późniejszych metaanalizach i przeglądach systematycznych, które konsekwentnie wskazują na Emotionally Focused Therapy jako wysoce efektywną interwencję, zapewniającą stabilną poprawę funkcjonowania relacji (Beasley & Ager, 2019; Spengler et al., 2024; Wiebe & Johnson, 2016). Zgodnie z definicją praktyki opartej na dowodach (EBP) Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego (2006), zakładającej integrację wyników badań z ekspertyzą kliniczną, Emotionally Focused Therapy (EFT) posiada solidne oparcie w literaturze empirycznej. Metoda ta została uwzględniona w zasobach Society of Clinical Psychology (APA Division 12), gdzie historycznie uzyskała najwyższy status skuteczności („Strong”, 1998); obecnie, zgodnie z aktualizacją standardów z 2015 roku, proces jej ponownej ewaluacji jest w toku.
Jednak Johnson nie poprzestawała na badaniu skuteczności klinicznej. Dążyła do zrozumienia i systematyzacji samego procesu zmiany. Jej prace nad zmiękczaniem partnera podążającego (pursuer softening), przekształceniami cyklu relacyjnego oraz terapeutycznym dostępem do wrażliwości stanowiły kluczowy wkład w rozwój teorii momentów zmiany w terapii, precyzując, w jaki sposób zmiany w zaangażowaniu emocjonalnym, reorganizują oczekiwania przywiązaniowe oraz modyfikują implicytne modele siebie i innych. Wkład Johnson w naukę o emocjach był jednocześnie w obszarze praktyki klinicznej jak i teorii: dokonała operacjonalizacji doświadczenie emocjonalnego jako narzędzia transformacyjnego w relacji terapeutycznej.
W latach 2000. Emotionally Focused Therapy została rozszerzona poza terapię par. Wprowadzono bardziej formalnie terminy Emotionally Focused Individual Therapy (EFIT) oraz Emotionally Focused Family Therapy (EFFT) — choć pierwsze badanie nad EFFT pojawiło się już w 1998 roku — oba modele opierają się na tej samej centralnej zasadzie: gdy emocja jest doświadczana i uznana w warunkach bezpieczeństwa relacyjnego, self ulega przekształceniu, a więzi zostają zreorganizowane. EFIT specyficzne jest kierowane dla klientów indywidualnych z takimi trudnościami jak depresja, lęk, dysregulacja afektu oraz cierpienie związane z traumą z szerokiego spektrum; w tym traumy ostrej, przewlekłej, rozwojowej i relacyjnej (Johnson & Campbell, 2026). Natomiast EFFT stosuje zasady przywiązania do terapii rodzin, interweniując w międzypokoleniowe wzorce oraz dynamikę relacji rodzic–dziecko.
Zangażowanie Johnson wykraczało daleko poza prywatny gabinet terapeutyczny. W Kanadzie współpracowała z Department of Veterans Affairs oraz Canadian Armed Forces, pomagając w opracowywaniu protokołów klinicznych i programów psychoedukacyjnych dla weteranów oraz ich rodzin. Celem tych działań była zarówno stabilizacja emocjonalna po traumie, jak i ponowna integracja relacyjna w kontekstach naznaczonych przewlekłym stresem. W Stanach Zjednoczonych prowadziła szkolenia i superwizję dla Counseling Service Unit w Nowojorskiej Straży Pożarnej po wydarzeniach z 11 września, stosując, oparte na dowodach interwencje relacyjne w leczeniu PTSD u ratowników i ich rodzin. Jej praca obejmowała również obszar na styku przywiązania i zdrowia somatycznego, szczególnie we wspieraniu par zmagających się z chorobami serca w ramach programu „Healing Hearts Together” (Tulloch et al., 2025). Doświadczenia te były prezentowane na międzynarodowych konferencjach (APA, AAMFT, ICEEFT) i przyczyniły się do integracji Emotionally Focused Therapy z systemami ochrony zdrowia oraz polityką publiczną. W wielu krajach, w tym w Wielkiej Brytanii i Australii, Emotionally Focused Therapy jest obecnie uwzględniona w krajowych wytycznych klinicznych dotyczących leczenia dystresu relacyjnego i cierpienia emocjonalnego.
Społeczność badaczy szeroko doceniła wartość wkładu naukowego Johnson. Oprócz tytułu Psychologist of the Year przyznanego przez APA Division 43 (2016) oraz powołania do Order of Canada (2017), otrzymała nagrodę za wybitny wkład w badania nad terapią rodzin od American Family Therapy Academy, a także nagrodę za całokształt twórczości od Psychotherapy Networker oraz doktorat honoris causa Ryerson University uznając w ten sposób jej wkład w edukację psychologiczną i zdrowie psychiczne.
W chwili śmierci Johnson pełniła funkcje akademickie na wielu uczelniach, w tym Distinguished Research Professor w Alliant International University, profesora w zakresie psychiatrii klinicznej na University of British Columbia oraz profesora emerytowanego w Department of Psychology na University of Ottawa.
W książce Hold Me Tight (2008), Johnson przybliżyła naukę o relacjach szerokiej publiczności, tłumacząc zasady Emotionally Focused Therapy na język jasny, dostępny i głęboko humanistyczny. Jej późniejsza publikacja Love Sense (2013) pomogła na nowo zdefiniować koncepcję miłości romantycznej w świetle przywiązania dorosłych, natomiast Attachment Theory in Practice (2019a) stała się jednym z najczęściej wykorzystywanych podręczników klinicznych we współczesnym szkoleniu psychoterapeutycznym.
Dzięki Sue Johnson EFT opuściła sferę czysto akademicką, stając się integralnym elementem systemów opieki zdrowotnej, praktyki klinicznej a nawet kultury popularnej. Autorka konsekwentnie łączyła rygorystyczne podejście badawcze z dużą klarownością przekazu, dbając o to, by nauka zawsze pozostawała w służbie ludzkiego doświadczenia. Nawet w obliczu choroby aż do ostatnich tygodni życia Johnson aktywnie i inspirująco współtworzyła światową społeczność terapeutyczną, kontynuowała treningi dla terapeutów, pisanie, superwizje, przemawiała na konferencjach. Jej dorobek ma wymiar głęboko etyczny i ludzki: przekazała światu, że miłość to nie tylko mistyczne przeznaczenie ale dające się opisać, transformujące a nade wszystko leczące doświadczenie.
Johnson była założycielką Ottawa Couple and Family Institute (OCFI) oraz International Centre for Emotionally Focused Therapy (ICEEFT).
Kim jest Leslie Greenberg?
Leslie Samuel Greenberg to emerytowany profesor psychologii (posiadający prestiżowy tytuł Distinguished Research Professor Emeritus) na York University w Toronto. Jest jednym z głównych twórców i czołowych teoretyków terapii skoncentrowanej na emocjach (EFT) w pracy z klientem indywidualnym oraz parami. W latach 80., wraz z Sue Johnson, położył fundamenty pod nurt Emotionally Focused Couples Therapy, stając się jego współtwórcą.
Urodzony w Johannesburgu w Republice Południowej Afryki w 1945 roku, Greenberg dorastał w rodzinie żydowskiej. Już w młodości był wybitnym uczniem, posiadającym naturalny dar dzielenia się wiedzą, a zamiłowanie do matematyki i fizyki łączył z fascynacją myślą egzystencjalną i autentycznym zaangażowaniem w pracę z ludźmi (Bourne, 2022).
Rozpoczął studia inżynierskie na University of Witwatersrand. Pod koniec lat 60., po latach zaangażowania politycznego w organizacjach studenckich sprzeciwiających się dyskryminacji rasowej, wraz z żoną Brendą, opuścił ukochaną ojczyznę i wyemigrował do Kanady, gdzie wartości takie jak godność ludzka i troska społeczna były zgodne z jego własnymi przekonaniami.
Doświadczenia Greenberga wyniesione z życia w systemie apartheidu w Republice Południowej Afryki wywarły głęboki wpływ na jego późniejszą działalność, skłaniając go ku podejściom humanistycznym, opartym na wzajemności i egalitaryzmie w relacji terapeutycznej. Sprzeciw wobec dominujących norm kulturowych oraz poszukiwanie innowacyjnych alternatyw – zarówno metodologicznych, jak i teoretycznych – ukształtowały go jako pionierskiego badacza i klinicystę (Goldman et al., 2010).
W 1970 roku, jeszcze przed ukończeniem studiów magisterskich z inżynierii systemów na McMaster University w Hamilton (Ontario), Greenberg — niezadowolony z kierunku inżynierskiego — zaczął poszukiwać nowych dróg. Przypadkowe spotkanie z Laurą Rice, wybitną uczennicą Carla Rogersa, skierowało go ku psychologii. Rice wsparła jego przyjęcie na studia doktoranckie z psychologii poradnictwa (counseling) na York University w Toronto, gdzie stworzyła program nauczania i prowadziła badania nad procesem psychoterapii. Tam Greenberg ukończył najpierw rok wyrównawczy, a następnie pełny czteroletni cykl studiów pod jej kierunkiem. Podejście skoncentrowane na kliencie głęboko korespondowało z jego systemem wartości, podczas gdy praktyka kliniczna i prowadzone badania pozwoliły mu na harmonijne połączenie pasji do pracy z ludźmi z rygorem naukowym (Bourne, 2022). Synergia tych elementów stała się fundamentem, na którym wyrósła i rozkwitła jego twórczość.
Zaplecze akademickie Greenberga było zakorzenione w psychologii rozwoju poznawczego, poprzez studia pod kierunkiem neopiagetowskiego badacza Juana Pascuala-Leone. Doświadczenia mentoringu u Rice i Pascuala-Leone stanowiły fundament jego rozwoju jako klinicysty i badacza, równolegle ze szkoleniem w Terapii Gestalt u Harveya Freedmana.
W 1975 roku Greenberg rozpoczął karierę akademicką na University of British Columbia, gdzie nawiązał owocną współpracę z trzema doktorantami: z Jeremym Safranem, co doprowadziło do publikacji Emotion in Psychotherapy (1987) z Sue Johnson, co zaowocowało powstaniem Emotionally Focused Couples Therapy oraz z Adamem Horvathem, co doprowadziło do opracowania narzędzia Working Alliance Inventory (Goldman, 2019). W tym okresie, pracując intensywnie z parami i rodzinami, Greenberg prowadził badania z Johnson (Greenberg & Goldman, 2008). W tym czasie miał wiodącą rolę w rozwoju Emotionally Focused Couples Therapy. Podczas rocznego stażu w Mental Research Institute w Palo Alto (1981–1982) — słynnym centrum terapii systemowej — Greenberg zajmował się integracją nurtów doświadczeniowych i systemowych, łącząc dynamikę emocji z cyklami interakcyjnymi. Po wspólnym opracowaniu założeń Emotionally Focused Couples Therapy, autorzy podjęli decyzję o podziale dalszych prac: Johnson poświęciła się rozwijaniu tego podejścia w pracy z parami, podczas gdy Greenberg skoncentrował się na teorii i praktyce terapii indywidualnej.
Współpraca Greenberga z Laurą Rice zaowocowała wydaniem w 1984 roku książki Patterns of Change, przełomowego dzieła poświęconego szczegółowemu badaniu procesów psychoterapeutycznych, które wprowadziło metodę analizy zadań opartą na wydarzeniach – zaczerpniętą z inżynierii oraz metody Pascual-Leone, zaadaptowaną przez Greenberga z jego rozprawy doktorskiej, uwzględniającą złożoność zmiany terapeutycznej – która stała się kluczowa dla rozwoju Emotion Focused Therapy. Autorzy zaprezentowali w niej metodę analizy zadań (task analysis), która pozwoliła na precyzyjne badanie mikroprocesów zmiany zachodzącej w gabinecie.
W 1986 roku powrócił na Uniwersytet York i ponownie skoncentrował się na badaniu i rozwijaniu empirycznego podejścia do terapii indywidualnej. Początkowo z Rice i Elliotem, i mniej więcej w tym samym czasie z Jeanne Watson i Rhondą Goldman, zintegrował relacyjne uwarunkowania Terapii Skoncentrowanej na Kliencie (Client Centered Therapy) z interwencjami zaczerpniętymi z Terapii Gestalt i innych podejść humanistycznych, a wszystko to w ramach dialektyczno-konstruktywistycznego spojrzenia na self. Ta integracja, w połączeniu ze współczesnymi teoriami emocji i przywiązania, położyła podwaliny i stanowi istotę Emotion Focused Therapy w pracy z klientem indywidualnym, której zasady przewodnie zostały sformułowane w książce Facilitating Emotional Change (Greenberg i in., 1993). Podejście to było stopniowo rozwijane i systematyzowane w obszernych podręcznikach (Elliott i in., 2004; Elliott i in., 2025b; Greenberg i Watson, 2006). Początkowo bez formalnej nazwypoczątkowo nazwane Terapią Doświadczeniową Procesu (PE) (Process Experiential Therapy), a od początku XXI wieku zaczęto je nazywać Emotion Focused Therapy (Terapią Skoncentrowaną na Emocjach -EFT) (Elliott, 2012; Goldman, 2019). W tej zintegrowanej, humanistyczno-doświadczeniowej perspektywie emocje są postrzegane jako centralny element ludzkiego doświadczenia, podstawowa gramatyka i język naszego istnienia oraz główny czynnik trwałej zmiany i cel interwencji.
Jak już wspomniano, współpraca Greenberga i Johnson trwała do końca lat 90. Wówczas pojawiła się potrzeba uznania autonomicznego wkładu Johnson w prace z parami a jednocześnie krystalizujące się różnice teoretyczne, skłoniły badaczy do niezależnego rozwijania własnych koncepcji terapii par. Badania Greenberga nad procesem wybaczania – zarówno z terapii z klientem indywidualnym jak i z parami (zob. Greenberg & Meneses, 2019)- zapoczątkowały nową fazę w ewolucji Emotion Focused Therapy dla par, której zwieńczeniem była wydana w 2008 roku monografia Emotion-Focused Couples Therapy: The Dynamics of Emotion, Love, and Power, napisana wspólnie z Rhondą Goldman.
Emotion Focused Therapy obecnie stanowi integracyjne, transdiagnostyczne podejście oparte na dowodach (EBP), stosowane w pracy ze zróżnicowaną populacją, klientów indywidualnych, z parami i rodzinami. Skutecznie stosowane dla spektrum zaburzeń – od depresji i lęku, po traumę i zaburzenia odżywiania (Greenberg & Goldman, 2019). Obejmuje ona kompleksową teorię funkcjonowania psychologicznego i praktykę, z systemowymi, a jednocześnie elastycznymi zasadami i metodami pracy z emocjami i przekształcania tych najbardziej bolesnych. U podstaw modelu leży empatyczna, walidująca relacja, umożliwiająca klientom bezpieczną konfrontację z własną wrażliwością oraz zmianę. Unikalnym wkładem Emotion Focused Therapy jest empatyczne dostrojenie chwila po chwili, które służy transformacji.
Ponad półwieczna aktywność Greenberg jako terapeuty, badacza, teoretyka i trenera, zyskała światowe uznanie, czego wyrazem są przyznawane wyróżnienia i nagrody za wybitne osiągnięcia m.in Distinguished Research Career Award od Society for Psychotherapy Research (SPR), liczne wyróżnienia APA – nagroda Division 29 za wybitne osiągnięcia w psychoterapii, nagroda za wybitne osiągnięcia zawodowe w badaniach stosowanych oraz nagroda Carla Rogersa od Society for Humanistic Psychology – nagroda Canadian Psychological Association Professional Award za wybitne osiągnięcia w zawodzie, a we Włoszech nagroda Edoardo Giusti Award za badania naukowe w zakresie zintegrowanej psychoterapii Gestalt. Greenberg jest również członkiem-założycielem Society for the Exploration of Psychotherapy Integration (SEPI) i byłym prezesem SPR. Jest współzałożycielem Instytutu Terapii Skoncentrowanej na Emocjach Greenberga oraz Międzynarodowego Towarzystwa Terapii Skoncentrowanej na Emocjach (ISEFT), gdzie zasiada również w radzie doradczej.
Sue Johnson i Leslie Greenberg: wspólny początek, rozbieżne drogi.
W latach 80. Johnson i Greenberg prowadzili szereg badań i prac naukowych, kształtując w ten sposób Emotionally Focused Therapy (EFT), które w rzeczywistości rozpoczęło się jako podejście do terapii par, lecz opierało się na wcześniejszych badaniach Greenberga nad emocją w psychoterapii oraz jego wczesnej pracy z 1979 roku dotyczącej rozwiązywania intrapsychicznych konfliktów typu „split”.
Zatem, choć wspólnie opracowali początkową wersję podejścia i dzielili wspólny historyczny punkt wyjścia — jako pierwsi integrowali podejścia doświadczeniowe i systemowe — później podążyli odrębnymi, równie fundamentalnymi ścieżkami teoretycznymi: podejście Emotionally Focused dla par akcentujące przywiązanie jako główną zasadę organizującą oraz podejście Emotion-Focused dla par akcentujące emocje. Podczas gdy Johnson koncentruje się na więziach relacyjnych, rozwijając swoją ramę teoretyczną poprzez integrację teorii przywiązania Bowlby’ego oraz Teorii Systemowej Minuchina — wychodząc konkretnie od kontekstu pary — Greenberg podąża komplementarną ścieżką. Jego podejście podkreśla rolę emocji oraz systemowe procesy interakcyjne. Proponuje on szerszą ramę skoncentrowaną na przetwarzaniu emocji, przywiązaniu oraz tożsamości w terapii par, a także na przetwarzaniu emocji i procesach zmiany intrapsychicznej w terapii indywidualnej. Greenberg utrzymuje również, że wiarygodnym rdzeniem relacji partnerskiej i małżeństwa jest wzajemne odsłanianie się partnerów w dialogu typu Ja–Ty. Uważa przy tym, że relacja opiera się na zdolności partnerów do wzajemnej regulacji afektu. Kiedy partnerzy wykazują responsywność i zaspokajają swoje wzajemne potrzeby emocjonalne, między nimi kształtuje się bezpieczna więź; jeśli jednak w relacji dominuje nadmiar afektów negatywnych, stabilność tej więzi zostaje zachwiana
Emotionally Focused Therapy Johnson jest głęboko zakorzeniona w teorii przywiązania, podkreślając centralną rolę bezpiecznych więzi emocjonalnych dla przetrwania psychicznego i dobrostanu. Johnson postrzega terapię jako proces przywracania lub wzmacniania tych więzi, akcentując wzajemną regulację — zdolność do regulowania emocji w bezpiecznym kontekście relacyjnym — jako fundament leczenia i rozwoju. Jej praca zrewolucjonizowała terapię par, dostarczając ustrukturyzowanej, opartej na badaniach mapy pracy z dystresem relacyjnym oraz budowaniem trwałego poczucia bezpieczeństwa emocjonalnego.
Z czasem Johnson rozszerzyła swój model na terapię indywidualną i rodzinną, utrzymując przywiązanie jako centralną zasadę organizującą we wszystkich modalnościach. Emotionally Focused Individual Therapy (EFIT) konceptualizuje i leczy trudności emocjonalne jednostki przez pryzmat przywiązania; zmiana rozumiana jest jako wynik nowych doświadczeń i nowych wydarzeń relacyjnych, często określanych jako przywiązaniowe „korektywne doświadczenia emocjonalne” (Alexander & French, 1946; Johnson, 2004) lub „epifanie tożsamościowe”, odnoszące się do momentów nowo uzyskanego doświadczenia siebie w kontekście bezpiecznego przywiązania (Johnson, 2004). Nadrzędnym celem terapii zatem jest pomoc klientom w ponownym nawiązaniu kontaktu ze sobą i innymi oraz w osiągnięciu odczuwanego poczucia bezpieczeństwa. W Emotionally Focused Family Therapy (EFFT) model ten zostaje zaadaptowany do naprawy i wzmacniania więzi rodzinnych. Akcent na uniwersalność potrzeb przywiązaniowych sprawia, że znajduje zastosowanie w różnorodnych kontekstach relacyjnych, co wzmacnia jego globalne znaczenie.
Jak wspomniano wcześniej, Emotion-Focused Therapy rozwinęła się pierwotnie jako podejście humanistyczno-doświadczeniowe terapii indywidualnej. Przyjmując emocję za główny czynnik zmiany, koncentruje się w terapii indywidualnej na transformacji emocji dezadaptacyjnych.
Model terapii par integruje dynamikę systemową z procesami tożsamościowymi i więziowymi, uznając odsłanianie emocjonalnej wrażliwości (vulnerability) za kluczowy mechanizm zmiany interakcyjnej. Przyjmuje się, że uzyskanie dostępu do tych głębokich stanów i ich ekspresja umożliwiają partnerom reorganizację wzorców relacyjnych od wewnątrz systemu więzi. Główną różnicą jest założenie Emotionally Focused Therapy ,że wszystkie emocje są potencjalnie adaptacyjne, o ile zostaną osadzone w ich relacyjnym i kontekstualnym znaczeniu.
Natomiast oba podejścia EFT podobnie traktują doświadczenie emocjonalne jako najbardziej bezpośrednią drogę do zmiany, gdyż to ono organizuje percepcję, tendencje do działania oraz sposób angażowania się w relację z drugim człowiekiem
We współpracy z Goldman, Greenberg dokonał aktualizacji podejścia skoncentrowanego na emocjach w pracy z parami, rozszerzając model 3-etapowy, 9-krokowy do modelu 5-etapowego, 14-krokowego. Ta forma Emotion Focused Therapy dla par przyjmuje perspektywę systemową, uznając zarówno przywiązanie, jak i tożsamość za integralną część dynamiki relacji i przyjmuje elastyczne podejście do ukojenia zarówno innych, jak i siebie w procesie relacyjnym. (Goldman i Greenberg, 2013). W przeciwieństwie do podejścia Johnson, opartego prymarnie na teorii przywiązania, model Greenberga i Goldman uznaje emocję za centralną siłę napędową procesów zarówno więziowych, jak i tożsamościowych. Takie ujęcie oferuje szerszy wgląd w relacyjną złożoność, uwzględniając elastyczną regulację emocji — zarówno w wymiarze interpersonalnym, jak i samoregulacyjnym. (Goldman i Greenberg, 2013). Greenberg definiuje zdrową relację jako taką, w której partnerzy w autentyczny sposób ujawniają swoje wrażliwości i wchodzą dialog. Odwołuje się przy tym do koncepcji dialogu Ja–Ty Martina Bubera, że: „małżeństwo nigdy nie otrzyma nowego życia inaczej niż z tego, z czego prawdziwe małżeństwo zawsze się rodzi – z wzajemnego odsłonięcia się przez dwoje ludzi” (1958, s. 51).
Johnson i Greenberg wywodząc się z tego samego pnia wnieśli trwały i znaczący wkład w rozwój psychoterapii, oferując unikalne i komplementarne narzędzia do pracy z ludzkim doświadczeniem aby zrozumieć i pracować z ludzkimi emocjami w ich najbardziej zmiennym aspekcie.
Terapia Skoncentrowana na Emocjach: od jednostki do pary.
Greenberg wzbogaca ten obszar, koncentrując się na tożsamości, samoregulacji oraz wzajemnym oddziaływaniu procesów emocjonalnych i systemowych. Emotion Focused Therapy dla par ma zarówno odniesienia systemowe, jak i intrapsychiczne. Jak już wspomnieliśmy, jego podejście zaczęło się od terapii indywidualnej – później nazwanej EFT-I – a następnie wspólnie z Johnson opracował Emotionally Focused Couple Therapy; aby dalej wraz z Goldman, rozwinąć terapię w pracy z parami EFT-C. Model ten został później również zaadaptowany dla rodzin – EFT-F – oraz dla młodzieży – EFT-Y, co zostało opisane w podręcznikach klinicznych (Foroughe, 2018, 2023; Lafrance i in., 2020).
Terapia Skoncentrowana na Emocjach: od pary do jednostki
Podejście Sue Johnson do Terapii Skoncentrowanej na Emocjach ewoluowało w odwrotnym kierunku: wypracowane wspólnie z Greenbergiem jako model pracy z parami, zostało z czasem zaadaptowane do terapii rodzinnej i indywidualnej. Koncentracja Johnson na teorii przywiązania i dynamice więzi uwypukla transformującą moc koregulacji oraz bezpiecznej relacji, co czyni jej model wyjątkowo skutecznym w uzdrawianiu systemów relacyjnych. Współcześnie Emotionally Focused Therapy definiuje się jako zintegrowany model obejmujący trzy modalności: terapię par (EFCT – Emotionally Focused Couple Therapy), indywidualną (EFIT – Emotionally Focused Individual Therapy) oraz rodzinną (EFFT – Emotionally Focused Family Therapy).
Emocje adaptacyjne i dezadaptacyjne
Podstawą Emotion-Focused Therapy jest czterowymiarowy model emocji, oparty na współczesnej teorii emocji, który konceptualizuje doświadczenie emocjonalne w kategoriach schematów emocjonalnych, intensywności/regulacji, typów reakcji emocjonalnych oraz kategorii (Elliott et al., 2025a).W niniejszym opracowaniu szczególną uwagę poświęca się trzeciemu wymiarowi, który rozróżnia reakcje emocjonalne na emocje pierwotne — stanowiące pierwszą, podstawową reakcję organizmu na daną sytuację — oraz emocje wtórne, będące odpowiedzią lub obroną wobec wcześniejszych reakcji emocjonalnych lub myśli. Model identyfikuje cztery typy emocji (Greenberg, 2002; Greenberg & Paivio, 1997; Greenberg & Safran, 1987): jeden typ adaptacyjny oraz trzy typy dezadaptacyjne, nieproduktywne.
- Emocje pierwotne adaptacyjne: ewolucyjnie ukształtowane reakcje emocjonalne, które posiadają wyraźną wartość w zakresie wspierania przetrwania i dobrostanu, dostarczają informacji adaptacyjnych oraz przygotowują jednostkę do konstruktywnego działania adekwatnego do sytuacji. Emocje te stanowią rdzeń inteligencji emocjonalnej.
- Emocje pierwotne dezadaptacyjne: podstawowe, bolesne emocje zakorzenione w przeszłych, często traumatycznych doświadczeniach. Zazwyczaj mają charakter dezorganizujący i wymagają uzyskania do nich dostępu, eksploracji oraz pogłębienia, aby mogły zostać przekształcone poprzez aktywację alternatywnych emocji adaptacyjnych.
- Emocje wtórne: reakcje objawowe, które należy uznać i zbadać, aby zrozumieć ich funkcję ochronną oraz dotrzeć do leżących u ich podstaw pierwotnych generatorów — zarówno adaptacyjnych, jak i dezadaptacyjnych
- Emocje instrumentalne: emocje wyrażane w celu wywarcia wpływu lub manipulowania innymi, które wymagają eksploracji w celu wyjaśnienia ich funkcji interpersonalnej oraz wsparcia klientów w bardziej adaptacyjnym zaspokajaniu ich potrzeb.
W Emotion-Focused Therapy klasyfikacja emocji jest podstawą konceptualizacji przypadku oraz stanowi integralną część modelu transformacji emocji (Elliot i in.,2025a; Greenberg, 2021). Odmiennie w Emotionally Focused Therapy Johnson, gdzie każda emocja jest analizowana przede wszystkim przez pryzmat relacyjnego znaczenia dla więzi. Pełni ona funkcję kompasu, organizując percepcję i zachowanie jednostki. Jako główny mechanizm zmiany, emocja pozwala na reorganizację schematów poznawczych i wzorców interakcyjnych, trwale zmieniając obraz siebie oraz dawne wzorce działania (Johnson & Campbell, 2021).
Pokazuje to, że oba podejścia mają wspólne korzenie uznając emocję za centralny element.
Jednak fundamentalna różnica między nimi dotyczy sposobu konceptualizacji i pracy z emocją. Dla Greenberga to emocja jest fundamentem egzystencji — pierwotnym faktem, który napędza potrzebę przywiązania. Dla Johnson natomiast to przywiązanie jest nadrzędnym systemem motywacyjno-regulacyjnym, który nadaje kierunek i znaczenie naszym emocjom w relacji. Podejscie Greenberga daje obie perspektywy indywidualną i relacyjną , wskazując, że każda wymaga innej koncentracji i odpowiedniej interwencji. Jego założenia są oparte przede wszystkim na badaniach związanych z teorią emocji i mają solidne poparcie w badaniach klinicznych leczenia depresji, traumy oraz lęku. Greenberga postrzega emocje , jako adaptacyjne, choć w procesie uczenia mogą być dezadaptacyjne. Podczas gdy terapia indywidualna skupia się na zmianie emocji, w pracy z parami nie chodzi o zmianę fundalentalnych emocji , kluczowe jest odsłonięcie autentycznej wrażliwości, co otwiera drogę do reakcji afiliacyjnych i wzajemnie regulujących odpowiedzi partnerów.
Perspektywa Johnson jest zakorzeniona w teorii więzi i klasycznych i współczesnych badaniach nad przywiązaniem. Emotionally Focused Therapy kładzie nacisk na relacyjny charakter i na emocje pierwotne związane z bezpieczeństwem więzi. Tutaj lęk, bezsilność czy dystres są rozumiane przez pryzmat potrzeb przywiązaniowych w głębokim doświadczeniu emocjonalnym. Greenberg natomiast akcentuje podstawowe bolesne emocje lęku, wstydu i smutku w obu przeżyciach indywidualnym i w parze, traktując regulację afektu jako podstawowy dynamiczny proces przywiązaniowy i tożsamościowy związany z potrzebami pary.
Emotion-Focused Therapy: procesy emocjonalne, przywiązanie i tożsamość
Emotion-Focused Therapy umieszcza przetwarzanie emocjonalne w centrum ludzkiego funkcjonowania, dysfunkcji oraz zmiany terapeutycznej. W ramach dialektyczno-konstruktywistycznej koncepcji, self jest rozumiane jako wieloprocesowa, wielopoziomowa, dynamiczna organizacja, powstająca w wyniku nieustannej interakcji dwóch głównych strumieni: implicytnego, cieleśnie odczuwanego doświadczenia oraz eksplicytnych procesów symbolicznych. Implicytny strumień afektywny, oparty głównie na procesach biologicznych, stanowi podstawę organizacji self oraz nadaje kierunek adaptacyjnemu funkcjonowaniu, podczas gdy proces nadawania znaczenia na poziomie eksplicytnym nazywa samo doświadczenie. (Greenberg, 2019; Greenberg & Pascual-Leone,1995).
Od momentu narodzin afekty dostarczają natychmiastowych, organizmicznych informacji sprzyjających dobrostanowi i przetrwaniu, odzwierciedlając szybkie, implicytne procesy emocjonalne zakorzenione w systemach mózgowych (LeDoux, 1996). Wraz z rozwojem rosnąca złożoność doświadczenia jest stopniowo organizowana w schematy emocjonalne — procesy implicytne integrujące elementy percepcyjne, afektywne, cielesne, poznawcze i związane z nimi działanie — oparte na przeżywanych emocjach cielesnych, które regulują bieżące doświadczenie. Z czasem powtarzające się doświadczenia konsolidują te schematy w bardziej stabilne konfiguracje, które kierują percepcją, odczuwaniem i działaniem. Self jest nieustannie kształtowane przez integrację wielu schematów emocjonalnych i w każdym momencie organizowane jest przez milczącą syntezę współaktywowanych schematów, które dostarczają cielesnego poczucia tego, kim się jest (Greenberg, 2019, 2021; Greenberg et al., 1993). W tym ujęciu emocje pełnią funkcję procesów organizujących: dostarczają adaptacyjnych informacji niezbędnych do samoregulacji i nadają kierunek ludzkiemu zachowaniu. Rozwój procesów afektywnych jest również kształtowany przez wrodzoną tendencję organizmiczną do spójności i wzrostu (Rogers, 1959; Stern, 1985), która współdziała z fundamentalną tendencją do tworzenia więzi z innymi, stanowiąc podstawę zarówno systemu przywiązania, jak i systemu tożsamości.
Ludzie są zatem postrzegani jako przede wszystkim motywowani przez cele afektywne oraz regulację swoich stanów emocjonalnych. Greenberg i Goldman (2008) konceptualizują funkcjonowanie dorosłych par jako kształtowane przez trzy systemy motywacyjne — przywiązanie, tożsamość i atrakcyjność — z których każdy powiązany jest z odrębnymi potrzebami emocjonalnymi kierującymi zachowaniem w relacji.
Przywiązanie, jako podstawowy motyw relacyjny, stanowi fundament bezpieczeństwa i więzi. Jest ono organizowane wokół procesów regulacji afektu, które determinują dążenie do bliskości, responsywność oraz wzajemne dostrojenie partnerów. W toku rozwoju procesy te kształtują styl przywiązania w interakcji z wrodzonymi zdolnościami organizacyjnymi self, co pozwala na stopniową internalizację współregulacji i wykształcenie autonomii w zarządzaniu emocjami. W przeciwieństwie do relacji niemowlęcia z opiekunem, przywiązanie dorosłych w mniejszym stopniu zależy od fizycznej obecności drugiej osoby, opierając się raczej na uwewnętrznionych doświadczeniach relacyjnych. Jeśli zaspokojone są potrzeby to emocje takie jak lęk przed porzuceniem, smutek czy złość ale też ukojenie– budują bazę dla zaangażowania i zaufania w bliskim związku.
Tożsamość jest kolejnym kluczowym systemem motywacyjnym, zakorzenionym w potrzebie spójności self, sprawstwa i uznania. Budowana jest ona poprzez integrację własnego doświadczenia z emocjonalnymi reakcjami innych osób i potwierdzana, gdy self jest rozpoznawane, uznawane i dostrzeżone przez innych. Podstawowe emocje związane z tożsamością obejmują dumę, zainteresowanie, wstyd, lęk, złość oraz poczucie mocy lub bezsilności. Te afektywne reakcje organizują doświadczenie self oraz kierują zachowaniem w kontekstach społecznych i intymnych. W przeciwieństwie do przywiązania, które koncentruje się na bliskości i bezpieczeństwie, tożsamość zależy od odzwierciedlenia, uznania sprawstwa, preferencji oraz podstawowych odczuć jednostki (Goldman & Greenberg, 2013).
W dorosłych relacjach intymnych Emotion-Focused Therapy dla par identyfikuje również trzeci, choć mniej fundamentalny, system motywacyjny — atrakcyjność / podobanie się (attraction/liking) — zakorzeniony w pozytywnych emocjach wzmacniających zaangażowanie i przyjemność. Podczas gdy przywiązanie i tożsamość są organizowane i regulowane przez procesy afektywne wspierające bezpieczeństwo i spójność self, atrakcyjność jest organizowana przez pozytywne emocje relacyjne — takie jak radość i ciepło — które sprzyjają intymności, satysfakcji i trwałości więzi.
Emotion-Focused Therapy dla par akcentuje rolę przywiązania oraz tożsamości — przyznając prymat potrzebom więziowym — i skupia się na odsłanianiu pierwotnej wrażliwości (vulnerability) oraz potrzeb płynących z obu tych systemów. Greenberg i Goldman integrują tożsamość z przywiązaniem, kładąc nacisk w pierwszej kolejności na współregulację (other-regulation), a w dalszym etapie pracy — na samoregulację emocji. Takie podejście łączy perspektywę systemową z intrapsychiczną. O ile w terapii indywidualnej osią koncentracji jest dostęp do podstawowego bólu i jego transformacja w celu reorganizacji self, o tyle w pracy z parami emocja pozostaje zjawiskiem nadrzędnym: dla autorów to właśnie ona stanowi fundament, bez którego nie zaistniałoby ani przywiązanie, ani tożsamość.
Emotionally Focused Therapy: przywiązanie
Podczas gdy Greenberg i Goldman integrują przywiązanie i tożsamość w szerszej ramie, w której emocja stanowi podstawowy element doświadczenia, Emotionally Focused Therapy rozwijana przez Johnson jest wyraźnie ustrukturyzowana wokół teorii przywiązania jako centralnej zasady organizującej. W tym ujęciu przetrwanie i dobrostan człowieka zależą od obecności bezpiecznych więzi emocjonalnych, a doświadczenie emocjonalne nie może być oddzielone od potrzeb przywiązaniowych (Greenman & Johnson, 2022; Johnson, 2019a). Terapia jest zatem procesem, poprzez który więzi te są przywracane lub reorganizowane, głównie poprzez angażowanie emocji pierwotnych w bezpiecznym kontekście relacyjnym, co umożliwia zmiany w regulacji afektu, znaczeniu oraz przeżywanym doświadczeniu self (Johnson & Campbell, 2026).
Kluczowym aspektem modelu Johnson jest sam charakter regulacji emocjonalnej. Z jej punktu widzenia nieodłącznie związanej z procesem relacji: samoregulacja rozwija się bowiem na bazie wcześniejszych doświadczeń współregulacji z obiektami przywiązania (Bornstein & Esposito, 2023). Stanowisko to jest zakorzenione w koncepcji Bowlby’ego, zgodnie z którą przywiązanie jest biologicznie uwarunkowanym systemem organizującym stany afektywne poprzez poszukiwanie bliskości i responsywność, prowadząc do regulacji pobudzenia i emocji poprzez obiekt przywiązania (Bowlby, 1969/1982). Badacze zajmujący się procesem rozwoju dokładnie opisali ten progres. Sroufe (1996, 2005) ujmuje rozwój emocjonalny jako proces, w którym zdolności regulacyjne, początkowo wspierane w diadzie opiekun–niemowlę, są stopniowo internalizowane, prowadząc do rosnącej z czasem zdolności do samoregulacji.
Fonagy i współpracownicy rozwinęli tę perspektywę, opisując, w jaki sposób regulacja afektu wyłania się z wczesnych doświadczeń współregulacji, które stopniowo przekształcają się w autonomiczną samoregulację w miarę internalizacji wzorców relacyjnych (Fonagy et al., 2002). Z tej perspektywy zdolność jednostki do autonomicznego regulowania stanów emocjonalnych polega na internalizacji wcześniejszych doświadczeń bycia regulowanym przez umysł drugiej osoby.
Również interpersonalna neurobiologia Schore’a jest zgodna z tymi ustaleniami. Wskazuje on, że rozwój mózgu niemowlęcia nie jest autonomiczny, lecz stanowi „otwarty system”, wymagający ciągłej regulacji poprzez dostrojenie prawej półkuli mózgu opiekuna do prawej półkuli dziecka (Schore, 1994). Brak takiego wsparcia relacyjnego zaburza dojrzewanie obwodów neuronalnych odpowiedzialnych za regulację emocji. Nawet na poziomie neurobiologicznym samoregulacja jest więc osiągnięciem wtórnym, zależnym od jakości wcześniejszej współregulacji (Messina et al., 2023).
Podkreślenie znaczenia więzi relacyjnej nadaje modelowi Johnson również głęboki wymiar egzystencjalny. W duchu interpersonalnej filozofii myślicieli egzystencjalnych, takich jak Irving Yalom (1980), sens oraz spójne poczucie self, nie są postrzegane jako osiągnięcia intrapsychiczne, lecz jako zjawiska wyłaniające się z jakości relacji z innymi. Podczas gdy Emotion-Focused Therapy Greenberga również ma wymiar egzystencjalny, koncentrując się na tworzeniu znaczenia jako procesie dialektycznym, to model Johnson zakorzenia to poszukiwanie sensu w bezpieczeństwie więzi przywiązaniowej. Bezpieczna więź staje się zatem kontekstem, w którym jednostka może eksplorować lęki egzystencjalne oraz budować poczucie własnej wartości i znaczenia. W tym ujęciu, odbudowa więzi przywiązania nie jest jedynie celem klinicznym, ale ścieżką do pełniejszej i bardziej autentycznej egzystencji.
W procesie Emotionally Focused Therapy zmiana terapeutyczna podąża tym torem rozwojowym. Ponieważ dysregulacja emocjonalna powstaje w kontekstach relacyjnych, musi być naprawiana poprzez nowe doświadczenia diadyczne współregulacji — z terapeutą, w systemie pary, rodziny lub w relacji z inną wersją self. Te korektywne doświadczenia emocjonalne reorganizują wewnętrzne modele operacyjne self i innych, umożliwiając internalizację nowej zdolności do samoregulacji. Przejście od współregulacji do samoregulacji jest zatem nie tylko zasadą rozwojową (Sroufe, 1989), lecz także podstawowym mechanizmem zmiany w Emotionally Focused Therapy (Johnson, 2019a). Ostatecznie proces ten przekształca nie tylko zdolność regulacyjną jednostki, lecz także samą naturę więzi, sprzyjając powstaniu bezpiecznego przywiązania, które staje się trwałym źródłem odporności i bliskości oraz stabilną podstawą regulacji emocji w różnych kontekstach.
Dalsze rozróżnienia: zasady podstawowe
Zatem główne różnice między tymi dwoma podejściami dotyczą tego; czy pierwszeństwo ma przywiązanie czy emocja oraz czy interakcję najlepiej rozumieć jako jednowymiarową (połączenie) czy dwuwymiarową (połączenie i wpływ). Greenberg i Goldman uznają zarówno miłość jak i władzę — lub połączenie i wpływ — za istotne we wszystkich interakcjach społecznych; przywiązanie, choć kluczowe, nie jest wystarczające, szczególnie w relacjach partnerskich, gdzie istotną rolę odgrywa także wpływ. Prowadzi to do odmiennego akcentowania współregulacji i samoregulacji. Emotion-Focused Therapy uznaje współregulację za centralną w pracy z parami, ale podkreśla również znaczenie samoregulacji, szczególnie w terapii indywidualnej, gdzie jest ona rozwijana poprzez internalizację relacji terapeutycznej, rozwój współczucia wobec siebie oraz transformację emocji poprzez inne emocje.
Według Greenberga:
„Klienci w terapii uczą się samoregulacji emocji poprzez internalizację kojących interakcji z terapeutą oraz rozwijanie empatii wobec siebie” (Greenberg & Paivio, 1997, s. 5).
„Najlepszym sposobem zmiany emocji jest inna emocja” (Greenberg, 2021, s. 7).
Greenberg podkreśla znaczenie zarówno współregulacji jak i samoregulacji, przy czym współregulacja poprzedza samoregulację zarówno w rozwoju indywidualnym, jak i w pracy z parami.
Przeciwnie Emotionally Focused Therapy podkreśla współregulację jako podstawę wszelkiego leczenia emocjonalnego.
Johnson pisze:
„Jesteśmy ssakami tworzącymi więzi społeczne, a współregulacja emocji i więź z innymi stanowią naszą najbardziej podstawową strategię przetrwania i rozwoju” (Johnson, 2019a, s. 23).
Harmonijne zakończenie
Zarówno Emotionally Focused Therapy, jak i Emotion-Focused Therapy wniosły znaczący wkład w rozwój psychoterapii.
Pomimo, że współtwórcy Emotionally Focused Therapy podążyli odmiennymi ścieżkami, dzielili wspólną wizję: przeżywane, wyrażane i transformowane doświadczenie emocjonalne tworzy dostęp do głębokiej i trwałej zmiany. Podejście Johnson, akcentujące przywiązanie i współregulację, oferuje relacyjną mapę leczenia, transformującą relacje i życie. Podejście Greenberga, integrujące emocję, tożsamość i systemowość, dostarcza kompleksowego rozumienia procesów emocjonalnych oraz miejsca dla samoregulacji.
Zarówno Johnson jak Greenberg , swymi osiągnięciami inspirują terapeutów do traktowania emocji zarówno jako fundamentu, jak i mechanizmu zmiany — zarówno w relacjach z innymi, jak i w procesie rozumienia siebie.
Na zakończenie przywołujemy słowa Eugenia Borgny — wybitnego przedstawiciela włoskiej psychiatrii fenomenologicznej — który sugestywnie oddaje centralną rolę emocji w ludzkim doświadczeniu: „Każda emocja, którą odczuwamy — lęk i trwoga, niepewność i niepokój, rezygnacja i obojętność, smutek i zniechęcenie, znudzenie życiem i dezorientacja, radość i nadzieja — zmienia nasz sposób bycia-w-świecie: to, jak spotykamy innych i samych siebie. W każdej z naszych emocji zmieniają się nie tylko krajobrazy naszego życia wewnętrznego, lecz także krajobrazy świata, w którym jesteśmy zanurzeni. Zmieniają się barwy świata, podobnie jak jego światła, cienie i zmierzchy, jego przebłyski i jego cisze.” (2009, s. 37; tłum. Orlandi)
Wkład autorów
Giulia Altera sformułowała pierwotną koncepcję artykułu oraz opracowała oryginalną strukturę akapitów w poście blogowym z 2024 roku, współautorstwa z Andreą Paganim, który stanowił punkt wyjścia dla niniejszej pracy. Altera wniosła również wkład w rozwój koncepcyjny i teoretyczny manuskryptu, ponosząc główną odpowiedzialność za sekcje odzwierciedlające teoretyczną i kliniczną perspektywę Sue Johnson.
Cristina Orlandi przyczyniła się do historycznego i redakcyjnego opracowania pracy, w tym do syntezy kluczowych treści teoretycznych Terapii Skoncentrowanej na Emocjach, poprawy spójności i precyzji oraz publikacji w otwartym dostępie. Leslie Greenberg wniósł wkład w koncepcyjną i teoretyczną rewizję manuskryptu, ponosząc główną odpowiedzialność za przedstawienie Emotion Focused Therapy (Terapii Skoncentrowanej na Emocjach) oraz za doprecyzowanie historycznych, teoretycznych i klinicznych różnic między dwoma podejściami EFT.
Wszyscy autorzy uczestniczyli w pisaniu i redagowaniu manuskryptu oraz zatwierdzili jego ostateczną wersję do wielojęzycznej dystrybucji w otwartym dostępie.
Podziękowania
Dziękujemy Leanne Campbell oraz Rhondzie Goldman za uważną recenzję manuskryptu; Robertowi Elliottowi za jego hojne i terminowe wsparcie w odniesieniu do wybranych zagadnień; Andrei Paganemu za jego wczesny wkład w pierwotną wersję pracy oraz za pomocne uwagi w procesie rewizji; a także Paoli Gaudio za wnikliwe informacje zwrotne przekazane w trakcie pisania.